KRONIKA WĘGIERSKO-POLSKA – ŹRÓDŁO DO DZIEJÓW RUSI HALICKIEJ Z PIERWSZEJ POŁOWY XIII WIEKU
DOI:
https://doi.org/10.15330/gal.39.52-59Ключові слова:
Угорсько-польська хроніка, Галицька земля у перші роки ХІІІ ст., угорсько-руські відносини, польсько-угорсько-руський кордон, центрально-європейська придворна традиція щодо Галицької земліАнотація
Професор Мирослав Волощук звернув увагу на Угорсько-польську хроніку, як джерело з історії русько-угорських відносин, у своїй чудовій монографії про вихідців з Русі в Угорському королівстві доби Середньовіччя. Однак детальнішого аналізу цієї пам’ятки в Україні немає, що й визначило мету підготовки цієї статті. Автор навів текст наративу, його датування (на основі обставин укладення шлюбу доньки галицького князя Мстислава з угорським принцом) та проаналізував дві історії: 1) про шлюб та 2) про кінцевий пункт на польсько-угорському кордоні, локалізований у Соляній твердині на межі обох країн з Рутенією. Здається, що обидва фрагменти мають різну ґенезу. Історія формування кордону, ймовірно, могла походити з утраченої польської традиції, можливо, часів Болеслава Щедрого (друга половина XI ст.), тоді як історія шлюбу угорського принца з донькою князя Мстислава відображала прагнення Арпадів щодо включення Галицької землі до своїх володінь.
Посилання
Birkenmajerówna, A. (1968–1969). Kownacki Tymoteusz Hipolit (1761–1854). Polski słownik biograficzny. Wrocław ; Warszawa ; Kraków : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. PAN. T. 14. S. 584–587 (in Polish).
Dąbrowski, D., Jusupović, A. (eds.) (2017). Kronika halicko-wołyńska (Kronika Romanowiczów). Monumenta Poloniae historica. Kraków ; Warszawa : PAU ; Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla. Nova series. T. 16. 710 s. (in Ruthenian/Old-Ukrainian).
Dąbrowski, D., Jusupović, A. (eds.) (2017). Kronika halicko-wołyńska. Kronika Romanowiczów. Kraków ; Warszawa : AVALON ; Instytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla. 327 s. (in Polish).
Dąbrowski. D. (2008). Genealogia Mścisławowiczów. Pierwsze pokolenia (do początku XIV wieku), Kraków : AVALON. 830 s. [in Polish].
Gałuszka, T. OP (2021). Fragment «zaginionej kroniki dominikańskiej» w zbiorach Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Petersburgu. Studia Źródłoznawcze. Vol. LIX. S. 11–24 (in Polish).
Grunwald-Hajdasz, B., Grzesik, R., Kotłowska, A., Mądry, W., Quéret-Podesta, A. (2024a). Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian, seria łacińska, t. 3: Średniowiecze, z. 1a: Narracyjne źródła węgierskie. Pisarze z wieku XI–XIV (kroniki, rocznik, hagiografia). Poznań ; Warszawa : Instytut Slawistyki PAN. 632 p. (in Latin and Polish).
Grunwald-Hajdasz, B., Grzesik, R., Kotłowska, A., Mądry, W., Quéret-Podesta, A. (2024b). Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian, seria łacińska. T. 3 : Średniowiecze, z. 1b: Narracyjne źródła węgierskie. Pisarze z wieku XI–XIV (słownik). Poznań ; Warszawa : Instytut Slawistyki PAN. 466 s. (in Polish).
Grzesik, R. (1995). Książę węgierski żonaty z córką Mścisława halickiego. Przyczynek do czasu i miejsca powstania Kroniki węgiersko-polskiej. Kwartalnik Historyczny. Vol. CII. Part 3–4. P. 23–35 (in Polish).
Grzesik, R. (1998). Przebieg granicy polsko-węgierskiej we wczesnym średniowieczu w świetle Kroniki węgiersko-polskiej. Studia Historyczne. Vol. XLI. Part 2 (161). S. 147–166 (in Polish).
Grzesik, R. (1999). Kronika węgiersko-polska. Z dziejów polsko-węgierskich kontaktów kulturalnych w średniowieczu. Poznań : Wyd-wo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 247 p. (in Polish).
Grzesik, R. (2018). Chronica Polonorum as One of the Basic Sources of the Hungarian-Polish Chronicle. K. M. Kincses (ed.). Hadi és más nevezetes történetek. Tanulmányok Veszprémy László tiszteletére. Budapest : HM Hadtörténeti Intézet és Múzeum. P. 157–162 (in English).
Grzesik, R. (2019). Granica polsko-węgierska w Kronice węgiersko-polskiej / ed. J. Sperka. Silesia – Polonia – Europa. Studia historyczne dedykowane Profesorowi Idziemu Panicowi. Katowice ; Bielsko Biała : Wyd-wo Cum Laude ; Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Cieszynie. S. 99–108 (in Polish).
Grzesik, R. (2021), Wołosi na Węgrzech. Balcanica Posnaniensia. Vol. XXVIII. Part 1. P. 93–131 (in Polish).
Grzesik, R. (2022). Kronika węgiersko-polska – fałszerstwo doskonałe? / ed. R. Čapaitė. Surasti tiesą. Pabalginiai istorijos mokslai falsifikatų tyrime. Mokslinių straipsnių rinkinys, Vilnius : Lietuvos istorijos institutas. S. 31–56 (in Polish).
Grzesik, R. (ed.) (2003). Żywot św. Stefana króla Węgier czyli Kronika węgiersko-polska. Warszawa : DiG. 127 p. (in Polish).
Holovko O. (2008). Halicki okres działalności księcia Mścisława Mścisławowicza Udałego. Klio. 2008. № 11. S. 3–28 (in Polish).
Holovko, О. (2017). Knyaz’ Mstyslav Mstyslavych «Udatnyj» i yoho doba. Kam’yanets’-Podilskyj : Aksioma. 272 s. (in Polish).
Homza, M. (2009). Uhorsko-poľská kronika. Nedocenený prameň k dejinám strednej Európy. Bratislava : Libri Historiae ; Post Scriptum, 224 p. (in Latin and Slovak).
Homza, M., Malinovská, N. (2019). Haličsko-volynská kronika. Neznáme rozprávanie o rodine kráľov a kniežat východo-strednej Európy v 13. storočí. Martin : Libri Historiae; Matica slovenská. 428 s. (in Slovak).
Hrushevs’kyj, M. (1993). Istoriya Ukrainy-Rusy v odynadcyaty tomakh, dvanadcyaty knyhakh. Kyiv : Nauk. Dumka. 588 s. (in Ukrainian).
Jusupović, A. (2013). Elity ziemi halickiej i wołyńskiej w czasach Romanowiczów (1205–1269) Studium prozopograficzne. Kraków : AVALON. 352 p. (in Polish).
Kamins’ka, M. (2022). Halyc’ki soli chy uhors’ki? Do problemy identyfikacii litopysnykh heohra-fichnykh nazv. Halych. Zbirnyk naukovykh prac’ / ed. by A. Stasyuk. Ivano-Frankivs’k : Lileya-NV. Vol. 7. S. 62–88 (in Ukrainian).
Karácsonyi, B. (ed.) (1969). Chronica Hungaro-Polonica, pars 1. (textus cum varietate lectionum), Szeged (Acta Historica Universitatis Szegedensis de Attila József nominatae. T. 26) (in Latin).
Korduba, M. (1925). Zakhidne pohranyche Halyc’koyi derzhavy mizh Karpatamy ta dolishnym Syanom. Zapysky Naukovoho Tovarystva imeny Shevchenka. Vol. 138–140. S. 159–245 (in Ukrainian).
Kotlyar, M. F. (1998). Halyc’ko-Volyns’ka Rus’. Kyiv : Vydavnychyj Dim Al’ternatyvy. 336 s. (in Ukrainian).
Kownacki, H. (ed.) (1823). Kronika Węgierska na początku wieku XII. Kronika Czeska na początku wieku XI. W łacińskim języku pisane z tłomaczeniem [!] na polski język. Tudzież Ziemopismo Bedy wieku VIII. List popa Jana wieku XIII. Z rękopismow [!] rożnych [!] Bibliotek. Warszawa : Drukiem N. Glucksberga, księgarza i typografa Królewskiego Warszawskiego Uniwersytetu. IX, 165 s. (in Latin and Polish).
Labuda, G. (1983) Zaginiona kronika z pierwszej połowy XIII wieku w Rocznikach Królestwa Polskiego Jana Długosza. Próba rekonstrukcji. Poznań : Wyd-wo Naukowe UAM, 308 s. (in Polish).
Labuda, G. (2000). Święty Stanisław biskup krakowski, patron Polski. Śladami zabójstwa – męczeńst-wa – kanonizacji. Poznań : Instytut Historii UAM, 181 s. (in Polish).
Plezia, M. (1979). Dookoła sprawy św. Stanisława. Studium źródłoznawcze. Analecta Cracoviensia. Vol. 11. S. 251–413 (in Polish).
Plezia, M. (1999). Dookoła sprawy św. Stanisława. Studium źródłoznawcze. Bydgoszcz : Homini, 203 s. (in Polish).
Rosner, I. (1886). Kronika węgiersko-polska. Studium krytyczne z historiografii średniowiecznej. Kraków : Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego pod zarządem Anatola Mariana Kosterkiewicza. 77 s. (in Polish).
Uličný, F. (1990). Dejiny osídlenia Šariša. Košice : Východoslovenské Vydavateľstvo. 503 s. (in Slovak).
Voloshchuk, M. (2014). «Rus’» v Uhors’komu korolivstvi (ХІ – druha polovyna XIV st.): suspil’no-politychna rol’, maynovi stosunky, migracii / ed. L. Voytovych. Ivano-Frankivsk : Lileya-NV, 496 p. (in Ukrainian).
Włodarski, B. (1966). Polska i Ruś 1194–1340. Warszawa : PWN, 325 s. (in Polish).
Zdanek, M. (2007). «Zaginiona kronika dominikańska» z XIII wieku. Próba nowego spójrzenia / eds. T. Jurek & I Skierska. Fontes et historia. Prace dedykowane Antoniemu Gąsiorowskiemu. Poznań : Instytut Historii PAN. S. 245–282 (in Polish).
##submission.downloads##
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія
Авторське право (c) 2026 Ryszard Grzesik
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution 4.0 International License.
