МІСЦЯ ВІЧНОГО СПОЧИНКУ РУСЬКИХ ЛЮДЕЙ У ЗЕМЛЯХ ПЯСТІВ КІНЦЯ Х – СЕРЕДИНИ ХІV ст.
DOI:
https://doi.org/10.15330/gal.37.11-28Анотація
Стаття присвячена встановленню у землях Пястів місць поховання руських людей, які в різний час та за різних обставин померли і були відспівані за межами своєї “малої батьківщини”. Перша категорія осіб – це заміжні за Пястами представниці руської князівської родини. Із 17 казусів видання руських дам заміж до польських земель, одного конкубінату і одного напіввінценосного шлюбу лише у двох випадках знаємо, що дружина польського володаря померла і похована саме в його землях. Усі інші або пов’язані зі смертю і похованням за межами володінь чоловіка (вже часом померлого), або не містять конкретної інформації про місце смерті і вічного спочинку. Шість випадків смерті і поховання в землях Пястів руських вінценосних осіб відбулися за наслідками військово-політичних подій (чотири казуси) чи з природним відходом у засвіти в чернечому житті або духовному сані (два казуси). На жаль, немає достеменних даних про кількість загиблих руських воїнів у ході численних (близько 50) воєнних кампаній у землі Пястів. Найкраще задокументовані три найбільші битви (на річці Мозґава 13 вересня 1195 р., під Завихостом 19 червня 1205 р. і під Ґозлицями 23 лютого 1280 р.) засвідчують велетенську кількість руських убитих, однак жодним чином не натякають про подальшу долю тіл. Не знаємо й імен цих воїнів, окрім загиблого 1283 р. під мазовецьким Сохачевом боярського сина Раха, імовірно з волин- ського Володимира. Нерідко фатальними були й поїздки руських купців, як, для прикладу, 1279 р. до міста Пултуськ. Однак більше свідчень загибелі в польських землях торговців з Русі виявити не вдалося. Безперечно, вічний спочинок руські містяни, насамперед Сілезії і Малої Польщі, могли знаходити на міських церковних і монастирських цвинтарях, як достеменно відомо у випадку двох “анонімних” руси- нів (чоловіка і жінки) другої половини ХІІІ ст. із Вроцлава. Насправді їх було знасно більше, але наявний стан джерел не дозволяє їх належно виокремити. Певний оптимізм забезпечують результати довго- тривалих польських археологічних досліджень. Нам точно відомо про не одну пам’ятку, на якій було виявлено як кістяки афілійованих із руською князівською родиною осіб, так і належних до русько- скандинавської дружинної культури вояків кінця Х–ХІ ст.
Ключові слова: Русь, держава Пястів, князь, матримоніальні відносини, польські міста, воєнні походи, битви, руські купці, смерть, місце поховання.
Посилання
Bańkowska, A. (2010). Wczesnośredniowieczne cmentarzysko typu mazowieckiego w Skiwach Małych, pow. Siemiatycze [Mazovian type of the Earlymedieval Cemetery in Skiwy Małe, Siemiatycze county]. Podlaskie Zeszyty Archeologiczne [Historical Notebooks of Podlasie]. Vol. 6. S. 129–150 (in Polish).
Beletsky, S., Musin, A. (2019). Dynastic emblems of the Rurikids in East-Central and Eastern Europe: history of research. U źródeł Europy Środkowo-Wschodniej [At the sources of the Eastern-Central Europe] / Frühzeit Ostmitteleuropas / redaktion der Reihe M. Hardt, M. Wołoszyn. Kraków ; Leipzig ; Rzeszów ; Saint Petersburg ; Warszawa : Leibniz-Institut für Geschichte und Kultur des östlichen Europe ; Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk ; Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego. T. 6. Cz. 1 : The Sphinx of Slavic sigillography – small lead seals of “Drohiczyn type” from Czermno in their East European context / eds. Ch. Lübke, M. Rębkowski, M. Rybicka. S. 443–677 (in English).
Benyszkiewicz, K. (2005). Mieszko Bolesławowic 1069–1089. Źródła i tradycja historiograficzna [Mieszko Bolesławowic 1069–1089. Sources and Historiographical Tradition]. Kraków : Societas Vistulana. 232 s. (in Polish).
Bielowski, A. (ed.) (1872). Rocznik Traski [Traska’s Annals]. Monumenta Poloniae historica. Lwów : Nakładem własnym. T. 2. S. 826–861 (in Latin).
Bieńkowska, A., Dzik, M., Piasecka, K. (2013). Średniowieczne cmentarzysko w Czarnej Wielkiej. Stan. 1, woj. Podlaskie (badania 1951–1978) [Medieval Cemetery in Czarna Wielka. Pos. 1. Podlasie Voivo- deship (researches 1951–1978)]. Białystok : Druk Biały Kruk. T. 1. 275 s. (in Polish).
Bogacki, M., Kucypera, P., Pudło, P. (2011). Uwagi na temat obecności Skandynawów w wojskowości wczesnopiastowskiej [Remarks about the Scandinavian presence in the military activities of the early Piasts’ statemaking]. Kim jesteś człowieku? Funeralia Lednickie. Spotkanie 13 [Who are you Man? Funeralia from Lednica. Meeting 13] / red. W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński. Poznań : Stowarzyszenie Naukowe Archeologów polskich. S. 105–116 (in Polish).
Bolz, B. (1984). Inskrypcja na brązowym krążku z Ostrowa Lednickiego. Materiały dyskusyjne [An inscripton on the bronze circle from Ostrów Lednicki. Discussive materials]. Mente et litteris. O kulturze i społeczeństwie wieków średnich [Mente et litteris. About the Culture and Society of the Middle Ages] / red.
K. Plucińska. Poznań : Wyd-wo naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. S. 95–101 (in Polish).
Buko, A. (ed.) (2015). Bodzia. A Late Viking-Age Elite Cemetery in Central Poland. Leiden ; Boston : Brill. 519 p. (in English).
Buko, A. (ed.) (2017). Bodzia. Elitarny cmentarz z początków państwa polskiego [Bodzia. The Elite Ceme- tery from the Beginning of the Polish State]. Warszawa : Instytut Archeologii i Etnologii PAN. 640 s. (in Polish).
Buko, A. (2016). Czy na cmentarzysku w Bodzi, gm. Lubanie, woj. kujawsko-pomorskie budowano groby komorowe? [Were the Chamber Tombs built in the Cemetery of Bodzia in Kuyavian–Pomeranian Voivodship?] Pochówki w grobach komorowych na ziemiach polskich w okresie wczesnego średniowiecza [Burials in the Chamber Tombs in Polish Lands in the Early Middle Ages] / pod red. D. Błaszczyka i D. Stęp- niewskiej. Warszawa : Instytyt archeologii UW. S. 50–61 (in Polish).
Buko, A., Kara, M., Price, T. D., Duczko, Wł., Frei Karin, M., Sobkowiak-Tabaka, I. (2013). A unique medieval cemetery from the 10th/11th Century with chamber-like graves from Bodzia (Central Poland). Preliminary result of the multidisciplinary research. Archäologisches Korrespondenzblatt. Jahrgang 43. Heft. 3.
P. 423–442 (in English).
Buko, A. (ed.) (2019). Początki chrześcijaństwa na pograniczu mazowiecko-ruskim w świetle wyników badań wybranych cmentarzysk [The Beginnings of Christianity on the Mazovian-Rus’ Border in the Light of the Results of Research on Selective Cemeteries]. Warszawa : Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. 390 s. (in Polish).
Dalbor, W. (1957–1959). Gród książęcy z X wieku na Ostrowie Lednickim [The Princely Stronghold from the 10th Century in Ostrów Lednicki]. Slavia antiqua. T. 6. S. 172–288 (in Polish).
Danielewski, M. (2020). Wpływy ruskie we władztwie Piastów X–XI w. w kontekście badań interdyscyplinarnych nad wschodnią Wielkopolską i Kujawami [Ruthenian Influence in the State of the Piasts in the 10th–11th Centuries in the Context of Interdisciplinary Researches of the Eastern Greater Poland and Kuyavia]. Historia Slavorum Occidentis. № 2 (25). S. 109–129 (in Polish).
Dąb-Kalinowska, B. (1976). Trzy enkolpiony kijowskie w Polsce [Three Kyivan Encolpions in Poland].
Biuletyn historii sztuki [Art History Bulletin]. R. 38. № 1. S. 3–10 (in Polish).
Dąbrowski, D. (2015). Genealogiya Mstislavichey. Pervoye pokoleniye (do nachala XIV v.). Izdaniye ispravlennoye i dopolnennoye [Genealogy of the Mstislavovids. The first Generation (until Beginning of the 14th Century). Corrected and Supplemented Edition] / perevod i vstupitelnoye slovo K. Yerusalimskiy i O. Ostap- chuk. Sankt-Peterburg. 880 s. (in Russian).
Dąbrowski, D., Jusupović, A. (eds.) (2017). Chronica Galiciano-Voliniana (Chronica Romanoviciana) [Galician-Volhynian Chronicle (Chronicle of the Romanids)]. Monumenta Poloniae historica. Kraków ; Warszawa : PWN ; PAU. Seria II. T. XVI. 709 s. (in Old-Ukrainian).
Dąbrowski, D. (2010). Miejsca pochowków Mścisławowiczów (XII–XIII w.) [The burial places of the Mstislavovids (12th–13th Centuries)]. In memoriam honoremque Casimiri Jasinski / pod red. J. Wenty i
P. Olińskiego. Toruń : Wyd-wo naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. S. 79–94 (in Polish).
Dąbrowski, D. (2002). Rodowód Romanowiczów książąt halicko-wołyńskich [Genealogy of the Galician-Volhynian Princes from the Romanids dynasty]. Biblioteka Genealogiczna [Genealogical Library] / pod red. M. Górnego. Poznań ; Wrocław : Wyd-wo Historyczne. T. 6. 348 s. (in Polish).
Dąbrowski, D. (2001). Stosunki polityczne Lwa Daniłowicza z sąsiadami zachodnimi w latach 1264– 1299/1300 r. [Political Relations of Lev Danylovych with the Western neighbors in 1264–1299/1300] Galychyna i Volyn’ u doby seredniovicchia. Do 800-ricchia z dnia narodzhennia Danyla Galyc’kogo [Galicia and Volhynia in the Middle Ages. To the 800th Anniversary of Danylo Romanovych’s birth]. Lviv : Instytut ukrayinoznavstva im. I. Krypiakevych NAN Ukrayiny. S. 42–69 (in Polish).
Dlugossii Joannes (1970). Annales seu Cronicae incliti regni Poloniae [Annals or Chronicles of glorious Kingdom of Poland] / ed. S. Budkowa etc. Warszawa : PWN. Lib. 3–4. 500 s. (in Latin).
Dlugossii Joannes (1973). Annales seu Cronicae incliti regni Poloniae [Annals or Chronicles of glorious Kingdom of Poland] / ed. S. Budkowa etc. Warszawa : PWN. Lib. 5–6. 438 s. (in Latin).
Dzik, M. (2014). Uwagi o funkcji i symbolice konstrukcji wczesnośredniowiecznych grobów w obudowach kamiennych [Notes about the Function and Symbolism of the Construction of Early Medieval Graves in Stone Casings]. Acta Archaeologica Lodziensia. Łodź : Łodzkie Towarzystwo Naukowe, 2014. Vol. 60 : Grob w przestrzeni, przestrzeń w grobie. Przestrzenne uwarunkowania w dawnej obrzędowości pogrzebowej [A Grave in Space, a Space in a Grave. Spatial Conditions in Ancient Funeral Rituals] / eds.
T. Kurasiński, K. Skora. S. 87–101 (in Polish).
Gallus Anonymus (2003). Gesta Principum Polonorum / translated annotated by P. W. Knoll and
F. Schaer with a preface by Th. N. Bisson. Central European Medieval Texts / general editors J. M. Bak, U. Bor- kowska, G. Constable, G. Klaniczay. Budapest ; New–York : CEU Press, 2003. V. 3. 385 s. (in Latin and English).
Gąssowski, J. (1950). Cmentarzysko w Końskich na tle zagadnień południowej granicy Mazowsza we wczesnym średniowieczu [Cemetery in Końskich in the Context of the Southern Border of Mazovia in the Early Middle Ages]. Materiały Wczesnośredniowieczne [Early Medieval Materials]. T. 2. S. 71–176 (in Polish).
Górecki, J. (2002). Gród na Ostrowie Lednickim na tle wybranych ośrodków grodowych pierwszej monarchii Piastowskiej [The Stronghold on Ostrów Lednicki in the Context of the Selective Stronghold Centers of the first Piast Monarchy]. Poznań : Muzeum pierwszych Piastów na Lednicy. 228 s. (in Polish).
Gródek-Kciuk, E. (1989). Enkolpiony znalezione na terenie Polski. Próba klasyfikacji i datowania materiałów [Encolpions discovered in Poland. An Attempt at Classifying and Dating of the Materials]. Przegląd Archeologiczny [Archaeological Review]. V. 36. S. 97–134 (in Polish).
Grygiel, R., Jurek, T. (eds.) (2014). Początki Łęczycy [The Beginning of Łęczyca]. Łódź : Muzeum Archeologiczny i Etnograficzny w Łodzi. T. 2 : Archeologia o początkach Łęczycy [Archaeology about the Beginning of Łęczyca]. 814 s. (in Polish).
Grygorowicz, A., Tobolski, K. (1998). Podstawy rekonstrukcji wczesnodziejowego zespołu rezy- dencjonalno-obronnego na Ostrowie Lednickim [Basics of the reconstruction of the early residential and defense complex in Ostrów Lednicki]. Bydgoszcz : Homini, 1998. 182 s. (in Polish).
Grzegorczyk, A. (2009). Obecność warego-ruska na Mazowszu w świetle źródeł archeologicznych [The Warego-Rus’ Presence in Mazovia in the Light of the Archaeological Scources]. Vade nobiscum. Pokłosie XV ogólnopolskiego zjazdu historyków studentów, 18–21 IV 2007. Łodź [Vade nobiscum. The Aftermath of the 15th National Congress of the Students-historians. 18–21 IV 2007. Łodź]. Łodź : Wyd-wo Uniwersytetu Łódzkiego, 2009. Vol. 1 : Materiały z I Łodzkiej wiosny młodych historyków, 16–18 V 2008 oraz I ogólnopolskiej konferencji Czas wielkich przemian 1789–1939, 28–30 XI 2008 [The Materials from the I Spring of the Young Historians, 16–18 V 2008 and from the I National Conference Time of great changes 1789–1939, 28–30 XI 2008]. S. 11–18 (in Polish).
Holovko, O. (2021). Rus’ i Polshcha v mizhnarodnomu zhytti Yevropy (X – persha polovyna XIII st.) [Rus’ and Poland in the International Relations (10th – First Part of the 13th Centuries)]. Kyiv : Instytut ukrayins’koyi arkheografiyi i dzhereloznavstva im. M. S. Hrushevs’kogo NAN Ukrayiny. 600 s. (in Ukrainian).
Holtzmann, R. (1996). Die Chronik des Bischofs Thietmar von Merseburg [Chronicle of the Bishop Thietmar from Merseburg]. Monumenta Germaniae historia. Scriptores Rerum Germanicarum. Nova Series 9. München : Monumenta Germaniae historia, 1996. 631 s. (in Latin)
Jasiński, K. (2001). Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich [Genealogy of the Mazovian and Kuyavian Piasts]. Biblioteka Genealogiczna [Genealogical Library] / pod red. M. Górnego. Poznań ; Wrocław ; Wyd-wo Historyczne. T. 3. 264 s. (in Polish).
Jasiński, K. (2007). Rodowód Piastów śląskich. Piastowie wrocławscy, legnicko-brzescy, świdniccy, ziębiccy, głodowscy, żagańscy, oleśniccy, opolscy, cieszyńscy i oświeńcimscy [Genealogy of the Silezian Piasts. The Piasts from Wrocław, Legnica, Brzeg, Świdnica, Głogów, Żagań, Oleśnica, Opole, Cieszyn and Oświeńcim]. Kraków : Avalon. 720 s. (in Polish).
Jasiński, K. (2004). Rodowód pierwszych Piastów [Genealogy of the First Piasts]. Poznań ; Wyd-wo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół nauk. 307 s. (in Polish).
Jaskanis, D. (2008). Święck. Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy na północno-wschodnim Ma- zowszu [Święck. Early Medieval settlement complex in the North-Eastern Mazovia]. Warszawa : Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, Oddział w Warszawie i Muzeum Podlaskie w Białymstoku. 628 s. (in Polish).
Kamińska, M. (2017). Massovyye zakhoroneniya vremen mongol’skogo nashestviya v Central’no- Vostochnoy Yevrope [Mass graves of the Mongol invasion period in the Central and Eastern Europe]. Colloquia Russica / ed. V. Nagirnyy. Kraków : Jagiellonian University, 2017. Series I. Vol. 7 : Rus’ and the World of the Nomads (the second half of the 9th–16th c.). Publication from the 7th International Scientific Conference, Plzeň, 23th–26th November, 2016. S. 229–230 (in Russian).
Kamińska, M. (2015). Mongoly? Polovtsy? Rus’kiye? Nakhodki oruzhyya mongol’skogo tipa na pol’skikh zemliakh i ikh istoriko-kul’turnyy kontext [Mongols? Lithuanians? Ruthenians? The Findings of the Mongol-type Weapons on the Polish Territory and Their Cultural and Historical Context]. Colloquia Russica / ed. V. Nagirnyy, A. Mesiarkin. Krakov ; Bratislava : Uniwersytet Jagiełłoński, 2015. Series I. V. 5 : Rus’ a stredná Európa v 11. až 14. storočí. Publikácia z piatej medzinárodnej konferencie, Spišská kapitula, Slovensko 16–18. Október, 2014 [Rus and Central Europe from the 11th to the 14th Century. Publications after the 5th International Conference. Spišská kapitula, October 16–18, 2014]. S. 225–247 (in Russian).
Kara, M. (1992). Siły zbrojne pierwszych Piastów. Z badań nad składem etnicznym, organizacją i dysłokacją drużyny [Military Forces of the Firts Piasts. From the Researches on the Ethnicity, Organization and Dislocation of Druzhina]. Sprawozdania Gdańskiego Towarzystwa naukowego [Reports of the Gdańsk Scientific Society]. Vol. 19. S. 50–53 (in Polish).
Kętrzyński, W. (1888). Liber mortuorum monasterii sancti Vincentii ordinis Praemonstratensis [Book of the Dead of the Monastery of Saint Vincent of The Order of Canons Regular of Prémontré]. Monumenta Poloniae historica. Lwów : W Komisie księgarni Gubrynowicza i Schmidta. T. 5. S. 667–718 (in Latin).
Kiersnowska, T. (1992). O pochodzeniu rodu Awdańców [About Origin of the Awdańcy]. Spo- łeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów [Society of the Medieval Poland. A collection of studies] / pod red. St. Kuczyńskiego. Warszawa : PWN. T. 5. S. 57–72 (in Polish).
Kloss, B. M. (comment.). (2001). Ipatiyevskaya letopis [The Hypatian codex]. Polnoye sobraniye russkih letopisey [The Complete Collection of Rus’ian litopyses]. Moskva : Yazyki slavyanskoy kultury. T. 2. Izd. 2. 648 p. (in Old Bulgarian).
Kloss, B. M. (comment.). (2001). Lavrentiyeskaya letopis’ [The Lavrentian codex]. Polnoye sobraniye russkih letopisey [The Complete Collection of Rus’ian litopyses]. Moskva : Yazyki slavyanskoy kultury. Т. 1. 496 s. (in Old Bulgarian).
Kordala, T. (2006). Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe na północnym Mazowszu [Early Medieval Skeletal Cemeteries in the Northern Mazovia]. Łódź : Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. 321 s. (in Polish).
Krzystofiak, T. (2013). Okucie ze znakiem Ruryka znalezione w Gieczu [Fitting eith the Sing of the Rurikids from Giecz]. Archeologia Polski [Archaeology of Poland]. T. 58. Z. 1–2. S. 115–127 (in Polish).
Kuśnierz, J. (2009). Znaleziska wczesnośredniowiecznych militariów w międzyrzeczu Wisły i Bugu jako materialne ślady konfliktów zbrojnych na pograniczu polsko-ruskim [Finds of Early Medieval Military Items in the Interfluve of the Vistula and Bug as Material Traces of Military Conflicts on the Polish-Rus’ Border]. Pogranicze polsko-ruskie we wczesnym średniowieczu na Lubelszczyźnie [Polish-Rus’ Border in the Early Medieval Ages in the Lublin Region] / red. E. Banasiewicz-Szykuła. Lublin : Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. S. 139–166 (in Polish).
Labuda, G. (1988). Studia nad początkami państwa Polskiego [Studies about the Beginnings of the State of the Piasts]. Poznań : Uniwersytet imenia Adama Mickiewicza. T. 2. 356 s. (in Polish).
Liwoch, R. (2021). Średniowieczne cmentarzysko kamienne w Siemienicach koło Kutna [The Medieval Stone Cemetery in Siemienice near Kutno]. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica. V. 36. S. 53–82 (in Polish).
Liwoch, R. (2016). Militaria jako ślady kontaktów między Wschodem a Zachodem Europy w średniowieczu [Military items as the traces of Contacts between the Eastern and Western Europe in the Middle Ages]. Colloquia Russica / ed. V. Nagirnyy. Kraków : Jagiellonian University, 2016. Series I. Vol. 6 : Rus’ and the countries of the Latin culture (10th–16th c.). Publication from the 6th International Scientific Conference, Krakow, 26th–28th November, 2015. S. 95–110 (in Polish).
Liwoch, R. (2023). Najazdy mongolskie na Polskę [The Mongols attacks on Poland]. Europa Środkowo-Wschodnia w średniowieczu i wczesnej nowożytności. Studia poświęcone pamięci Norberta Miki [Eastern-Central Europe in the Middle Ages and the Early Modern Times. Studies dedicated to the memory of Norbert Mika] / pod red. E. Miki, V. Nagirnego. Kraków : Avalon. S. 59–85 (in Polish).
Liwoch, R. (2022). Średniowieczne zabytki z pobojowiska przy Skale Kmity w Zabierzowie [Medieval items from the battlеfield near Skała Kmity in Zabierzów]. Fortecia: Zbirnyk zapovidnyka “Tustan’” [Castle. Collection of the Reserve “Tustan’”]. Lviv : Prostir-М. Кн. 5. С. 132–150 (in Polish).
Liwoch, R. (2020). The Mongols in Poland in the 13th century. Traces of the Invasions. Archaeology of Conflicts / eds. P. Drnovský, P. Hejhal. Hradec Králové : Pavel Mervart, S. 55–68 (in English).
Liwoch, R. (2014). Wczesnośredniowieczny grób kamienny z importem ruskim w Siemienicach nad Bzurą (gm. Krzyżanów, pow. Kutnowski, woj. Łódzkie) [The Early Medieval Stone Grave with the Old Ruthenian Import in Siemienice of the Bzura River (Krzyżanów Commune, Kutno County, Łódź Voivodeship)]. Naukovi studiyi [Scientifical Studies]. 2014. Vyp. 7. С. 323–334 (in Polish).
Lutsyk, І. (2023). Khrystyyans’ki nekropoli Galyc’ko-Volyn’skykh zemel’ XI–XIV stolit’. Dysertaciya… naukovogo stupenia doktora filosofiyi [Christian necropolises of the Halych-Volhynian lands of the 11th–14th centuries]. Lviv : Instytut ukrayinoznavstva im. I. Krypiakevych NAN Ukrayiny. 777 s. (in Ukrainian).
Maleczyński, K. (1971). Liber mortuorum Abbatiae S. Vincentii Wratislawiensis [Book of the Dead of the Abby of Saint Vincent in Wrocław]. Monumenta Poloniae historica. Warszawa : PWN. Seria 2. T. 9. Cz. 1. 245 s. (in Latin).
Mika, M. (2019). “…в пустъıню межю Лѧхъı и Чехъı…”, czyli gdzie zmarł wielki książę kijowski Światopełk Wołodymyrowycz [“…в пустъıню межю Лѧхъı и Чехъı…”, where did the Grand Prince of Kiev Sviatopolk Volodymyrovych die?]. Colloquia Russica / red. V. Nagirnyy, T. Pudłocki. Kraków. Series I. Vol. 9 : Rus’ i Polska (X–XIV wiek). Materiały IX Międzynarodowej Konferencji Naukowej Przemyśl, 5–8 grudnia 2018 r. [Rus’ and Poland (10th–14th Centuries). Publications from the 9th International Scientific Conference, Przemyśl, December 5–8, 2018]. S. 81–93 (in Polish).
Mika, N. (2018). Rus’ u silez’kykh seredniovichnykh dzherelakh (do kincia XIII st.) [Rus’ in Medieval Silesian Sources (Until the End of the 13th Century)]. Colloquia Russica / red. V. Nagirnyy, M. Voloshchuk. Ivano-Frankivsk ; Krakiv : Lileya-NV, 2018. Series II. Vol. 4 : Seredniovichna Rus’: problemy terminologiyi [Medieval Rus’: Problems of Terminology]. S. 229–249 (in Ukrainian).
Nasonov, A. (1950). Novgorodskaya pervaya letopis’ starshego i mladshego izvodov [The Novgorod First Chronicle]. Polnoye sobraniye russkih letopisey [The Complete Collection of Rus’ian litopyses]. Moskva ; Leningrad : AN SSSR. Т. 3. 565 s. (in Old Bulgarian).
Piotrowski, R. (2003). Uwagi na temat chronologii i interpretacji wczesnośredniowiecznych cmen- tarzysk mazowieckich [Remarks on the Chronology and Interpretation of Early Medieval Mazovian Cemeteries]. Archeologia Polski [Archaeology of Poland]. Vol. 48. Z. 1–2. S. 165–200 (in Polish).
Radzivilovskaya letopis [Radziwiłł litopys] (1989). Polnoye sobraniye russkih letopisey [The Complete Collection of Rus’ian litopyses]. Leningrad : Nauka. Т. 38. 179 s. (in Old Bulgarian).
Rauhut, L. (1971). Wczesnośreniowieczne cmentarzyska w obudowie kamiennej na Mazowszu i Podlasiu [Early Medieval Stone-encased Cemeteries in Mazovia and Podlachia]. Materiały starożytne i wczesnośredniowieczne [Ancient and Early Medieval Materials]. T. 1. S. 435–656 (in Polish).
Skrzyńska, K. (2022). Podlaskie cmentarzyska z grobami w obstawach kamiennych w świetle wynikow badań interdyscyplinarnych [Stone-encased Cementeries from Podlachia in the Ligth of the Results of Interdisciplinary Studies]. Archeologia Polski [Archaeology of Poland]. Vol. 67. S. 117–158 (in Polish).
Skalski, K. (2002). Mazowieckie groby w obudowach kamiennych z rejonu Płocka. Przyczynek do historii politycznej drugiej połowy XI wieku [Mazovian Stone-encased Cementeries from Płock Region. An Aspect of the Political History of the Second Part of the 11th Century]. Inter Orientem et Occidentem. Studia z dziejów Europy Środkowowschodniej ofiarowane Profesorowi Janowi Tyszkiewiczowi w czterdziestolecie pracy naukowej [Inter Orientem et Occidentem. Studies of the History of Eastern-Central Europe, dedicated to Professor Jan Tyszkiewicz from the Occasion of the 40th Anniversary of his Scientific Work] / red. T. Wasilewski. Warszawa : DIG. S. 51–64 (in Polish).
Taszycki, W. (ed.) (1974–1976). Słownik staropolskich nazw osobowych [Dictionary of Old Polish Personal Names]. Wrocław ; Warszawa ; Kraków ; Gdańsk : Zakład narodowy imienia Ossolińskich ; PAN.
T. 4. 547 s. (in Polish).
Strzyż, P. (2005). Ruskie buławy “gwiaździste” z terenu Małopolski. Acta Militaria Mediaevalia I. Sztuka wojenna na pograniczu polsko-rusko-słowackim w średniowieczu. Kraków ; Sanok : PAN ; Muzeum Historyczne. S. 107–114 (in Polish).
Szymański, J. (ed.) (1974). Catalogi episcoporum Cracoviensium [Catalogues of the Cracovian Bishops]. Monumenta Poloniae historica. Series nova. Warszawa : PWN. T. 10. Fasc. 2. 386 s. (in Latin).
Teterycz-Puzio, A. (2020). Dwie bitwy. Mozgawa 13 IX 1195 – Zawichost 19 VI 1205 [Two Battles. Moz- gawa 13 IX 1195 – Zawichost 19 VI 1205]. Zabrze ; Tarnowskie Góry : Wyd-wo infortedition. 108 s. (in Polish).
Urbańczyk, P. (2017). Bolesław Chrobry – lew ryczący [Bolesław the Brave – Roaring Lion]. Toruń : Wyd-wo naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 401 s. (in Polish).
Voloshchuk, M. (2018). Yepyskop Krakova Procopius de Russia (1292/93–1295 rr.). Umovna etnichnist’ ta genealogichna nalezhnist’ [Bishop of Kraków Procopius de Russia (1292/93–1295). Conditional Ethnicity and Genealogical Belonging]. Polska, Ruś i Węgry: X–XIV wiek [Poland, Rus’ and Hungary: 10th–14th Centirues] / red. D. Dąbrowski, A. Jusupović, T. Maresz. Kraków : Avalon. S. 99–129 (in Ukrainian).
Voloshchuk, M. (2021). Rusyny-mishchany mapolol’skykh mist XIII–XIV st.: problemy poshuku ta identyfikaciyi [Ruthenian Burghers of Lesser Poland Towns During the Thirteenth – Fourteenth Centuries: Problems of Search and Identification]. Ukrayinskyy istorychnyy zhurnal [Ukrainian Historical Journal]. 2021.
№ 2. С. 19–28 (in Ukrainian).
Wołoszczuk, M. (2022). Rusini w miastach śląskich w XII–XIV wieku [Ruthenians in the Silezian Cities of the 12th–14th Centuries]. VI Kongres mediewistów polskich [The 6th Congress of the Polish Medievalists] / pod red. W. Iwańczaka, St. Rosika, P. Urbańczyka. Wrocław : Chronicon, 2022. T. 5 : Polska i jej sąsiedzi w dobie średniowiecza. Kultura umysłowa, życie społeczne, polityka [Poland and her neighbors in the Middle Ages. Intellectual culture, social life, politics]. S. 101–113 (in Polish).
Voloshchuk, M. (2019). Ruthenian-Polish matrimonial relations in the context of the inter-dynastic policy of the house of Rurik in the 11th–14th centuries: selective statistical data. Codrul Cosminului [The Forest of Cosmin]. Vol. XXV. № 1. P. 95–126 (in English).
Wlodarski, B. (1966). Polska i Ruś (1194–1340) [Poland and Rus’ (1194–1340)]. Warszawa : PWN.
s. (in Polish).
Wołoszyn, M. (2000). Byzantyńskie i ruskie zabytki o charakterze sakralnym z Polski – wybrane przykłady [Byzantine and Rus’ Religious Items from Poland – Selective Examples]. Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu we wczesnym średniowieczu. Spotkania Bytomskie IV [Man, sacrum, environment. Places of Worship in the Early Middle Ages. Meetings in Bytom IV] / red. Sł. Moździoch. Wrocław : Werk.
S. 243–255 (in Polish).
Wołoszyn, M. (2010). Obecność ruska i skandynawska w Polsce od X do XII wieku – wybrane problemy [Rus’ and Scandinavian Presence on Polish Lands from the 10th until 12th Century: Selective Aspects]. Wędrówka i etnogeneza w starożytności i w średniowieczu [Migration and Ethnogenesis in Ancient Times and the Middle Ages] / pod red. M. Salamona i J. Strzelczyka. Kraków : Historia Iagellonica. S. 299–334 (in Polish).
Wołoszyn, M. (2006). Ze studiów nad obecnością ruską i skandynawską na ziemiach polskich w X–XII wieku [From the of the Rus’ and Scandinavian Presence on Polish Lands in the 10th–12th Centuries]. Świat Słowian wczesnego średniowiecza [World of the Slavs of the Early Middle Ages] / praca zbiorowa pod red.
M. Dworaczyka, A. B. Kowalskiej, S. Moździocha, M. Rękowskiego. Szczecin ; Wrocław: Wyd-wo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. S. 595–613 (in Polish).
Żmudzki, P. (2022). Czy kniaź Lew chciał w 1280 r. zostać księciem Krakowa? [Did the Prince Lev want to be the Ruler of Cracov in 1280?] Galychyna: naukovyy i kul’turno-prosvitniy, krayeznavchyy chasopys [The Scientific, Cultural and Educational local History Journal “Halychyna”]. Vyp. 35. С. 24–36 (in Polish).
##submission.downloads##
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія
Авторське право (c) 2024 Мирослав Волощук
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution 4.0 International License.
